De voornaamste internationale contacten van de Nederlandse Vereniging voor Biochemie en Moleculaire Biologie zijn die met de International Union of Biochemistry and Molecular Biology, de EMBO en met de FEBS (Federation of European Biochemical Societies). Mijn indruk is dat de eerste twee contacten voornamelijk top-down zijn vanuit KNAW en het Ministerie, terwijl de derde meer bottom-up is vanuit de deelnemende verenigingen.

De FEBS is opgericht op 1/1 1964 en het eerste FEBS congres was in maart 1964 in plaats van een reguliere meeting van de Biochemical Society en daarna waren er FEBS congressen in Wenen (1965), Warschau (1966), Oslo (1967), Praag (1968) en Madrid (1969), dus afwisselend west en oost. Ook werd gauw na oprichting het Duitse Biochemische Zeitschrift vervangen door de European Journal of Biochemistry (het kan zijn dat hierbij een rol speelde dat het Biochemische Zetischrift tot die tijd nog steeds gesamt deutsch was?). De FEBS heeft een grote rol gespeeld voor het onderhouden van goede wetenschappelijke en persoonlijke contacten tussen oost en west Europa!*

Van 1983-1990 ben ik bestuurslid geweest van de toen nog Nederlandse Vereniging Voor Biochemie en wel als penningmeester. In 1987 was het jaarlijkse FEBS congres in Ljubljana in het toenmalige Joegoslavië en ik had meer om nostalgische dan wetenschappelijk redenen een poster opgestuurd naar dat congres, hoewel het universitaire budget van mijn researchgroep deelname aan het congres niet toestond. Tijdens de bestuursvergadering van de NVB in juni van dat jaar kwam tamelijk plotseling ter sprake, dat er uit het bestuur iemand gedelegeerd moest worden naar de FEBS Council Meeting gedurende dat congres en dat Peter van der Vliet, die delegate was geweest bij eerdere Council Meetings niet meer beschikbaar was. Omdat ik toch een poster had opgestuurd, was de eenvoudigste oplossing mij af te vaardigen, met echter wel de conditie dat ik gedurende de rest van mijn bestuursperiode ook delegate moest zijn bij de volgende meetings, waartegen ik geen bezwaar had en de afhandeling van mijn eigen declaratie als penningmeester leverde minder problemen dan om de krappe universitaire middelen van mijn researchgroep hiervoor te gebruiken.

Ljubljana 1987. Een gezellig congres met niet veel deelnemers in een mooi en gezellig provinciestadje in een onderaards conferentiecentrum, waar je steeds de weg kwijt was door oriëntatie problemen bij het tellen van verdiepingen onder de grond. Er waren 1486 deelnemers, waarvan 479 uit Joegoslavië. Nu, na het uitéénvallen van Joegoslavië, zou het interessant zijn te weten hoe die 479 Joegoslavische deelnemers verdeeld waren over de deelrepublieken.

Praag 1988. Geen FEBS maar IUB congres. Perfect georganiseerd congres in nog met harde hand geregeerd communistisch Tsjecho-Slowakije in en prachtig congrescentrum. Maar er waren toen al grapjes dat het Warschau pact eigenlijk weer zou moeten binnenvallen, nu om meer democratie te brengen. Tijdens de welkomstpartij heb ik na enkele glazen wijn de delegate van de DDR nog op de muziek van het zigeunerorkest het mooie lied kunnen toezingen: “Ik zit hier goed, ik zit hier fijn, achter mijn ijzeren gordijn”.

Rome 1989. Weer een FEBS congres, georganiseerd door een congres bureau, dat er niet veel van terecht bracht. De congres locatie was de in de Mussolini tijd gebouwde stadswijk “Esposizione Universale de Roma”: EUR, nu dus de Europa wijk: ruime, redelijk goed geventileerde gebouwen. Maar geen air conditioning. Dus ’s middags flink warm, ruim 30°C. De FEBS council meeting was op zo’n middag: voorgezeten door de Italiaanse voorzitter, een breekbare, oude man, die niet de indruk maakte dat hij de discussies kon volgen, maar die links en rechts gesecondeerd werd door de aftredende en nieuwe “Secretary General’s”: G. Dirheimer (Frankrijk) en Vito Turk (toen nog geen Slovenië). Omdat de delegates ingedeeld waren volgens alfabet van de vertegenwoordigde landen liep, zat ik als Nederlander dus in het midden, tegenover de tafel met het Executive Committee en kon dus onder andere zien dat tussen de aftredende penningmeester en de nieuw aangetreden penningmeester een fles met gele vloeistof op de grond stond, die tijdens de vergadering steeds leger werd. Tijdens de vergadering werd de aftredende penningmeester steeds onrustiger en toen bij punt 16 de relatie FEBS-IUB ter sprake kwam, ontstond een heftig verschil van mening over de financiën met de aanwezige vertegenwoordiger van de International Union of Biochemistry (IUB), die zijn jasje aantrok en de zaal dreigde te verlaten. Guy Dirheimer en Vito Turk namen toen de leiding van de vergadering geheel over en dankzij ingrijpen van Vito Turk kon het verschil van mening worden gesust.

Tot slot na deze lange vergadering werd een Videofilm van bijna een half uur gedraaid ter nagedachtenis aan de beroemde Russische biochemicus en ook trouw partijlid Y.A. Ovchinnikov, die kort daarvoor aan kanker was overleden. Weinigen zullen toen bevroed hebben dat dit ook een afscheid was aan de relatie tussen FEBS en het communistische Oost Europa.

Boedapest 1990. Het congres zou plaats vinden in het Budapest Convention Centre, dat dan inmiddels uitgebreid zou zijn ter gelegenheid van het jubileum van de Hongaarse Socialistische Werkers Partij. Maar deze uitbreiding kon niet doorgaan als gevolg van de ondergang van het “bestaande socialisme”, zodat de plenaire zittingen wel in het Convention Centre plaats vonden, maar de andere sessies in twee universiteiten op tegenover elkaar gelegen oevers van de Donau. Het was een genot om tussen deze beide locaties heen en weer te lopen en op de brug leuke gesprekken te voeren met collega’s. Het congres was trouwens uitstekend georganiseerd, met actieve participatie van eigen mensen. Bij de recepties viel het op dat de vele Oost-Europeanen het gebrek aan vreemde valuta compenseerden door op een dergelijke avond één of enkele maaltijden uit te sparen.

Tijdens de FEBS council Meeting waren voor het eerst aanwezig vertegenwoordigers uit Estland, Letland en Litouwen, die bij aanvang de gelegenheid kregen om zich aan de rest van de vergadering voor te stellen. De vertegenwoordiger van de Sovjet Unie was pas na de pauze aanwezig en verklaarde dat zijn “All Union” vereniging er mee accoord ging, dat deze niet meer de biochemici uit de drie Baltische staten vertegenwoordigde en dat dus een aparte vertegenwoordiging in de FEBS mogelijk was. De vertegenwoordiger van de DDR was niet meer aanwezig. (Ik weet niet of mijn gezang van twee jaar eerder daarop van invloed is geweest.)

Eind 1990 ben ik als penningmeester en spreker nog betrokken geweest bij twee Internationale conferenties, waar we met enkele tientallen Nederlandse biochemici naar toe zijn geweest:

1. Een congres in oktober samen met de Italiaanse en Joegoslavische Biochemische verenigingen in Bari (op dat ogenblik de meest criminele stad van Italië; enige deelnemers zijn op straat meer dan één maal beroofd). Dit congres was georganiseerd door S. Papa. De Joegoslavische delegatie bestond voornamelijk uit leden van de researchgroep van Vito Turk. Minder dan een jaar later was Joegoslavië dus uiteen gevallen; maar Nederland niet.
2. Een congres in december in Jakarta en op Bali ter gelegenheid van de ontdekking van de vitamines door Eijkman 100 jaar daarvoor, georganiseerd door Sangkot Marzuki. Tijdens de FEBS Meeting in Boedapest heb ik nog financiële steun voor dat congres gekregen. Hoewel dat misschien niet nodig was geweest. Zowel het congres in Bari als dat in Indonesië beschikte kennelijk over voldoende fondsen van onbekende herkomst om de reiskosten e.d. van de vele uitgenodigde (Nederlandse) sprekers te betalen.

Daarna is dus de FEBS het tijdperk ingegaan van een Europa zonder ijzeren gordijn en ben ik afgetreden als bestuurslid van de Nederlandse Vereniging voor Biochemie.

J.J. Beintema

* Feldmann, H. (2004) Four Decades of FEBS. Acta Biochimica Polonica 51, 7-20.